piątek, 26 kwietnia 2013

Świątynia Egipska – Ogólna Charakterystyka



Świątynia Egipska – Ogólna Charakterystyka

Świątynia egipska zaczyna się kształtować pod koniec okresu Memfis. Z tego czasu znamy świątynie ,żałobne”, budowane przy piramidach. Świątynia taka stanowi rodzaj monumentalnego przedsionka, z którego, po odbyciu długiego publicznego ceremoniału, wnoszono mumię w głąb piramidy. Ruiny świątyni piramidy Chafra pozwalają na odtworzenie jej funkcji. Świątynia przytyka niemal bezpośrednio do podstawy piramidy. Wąski korytarz  wiedze z oddalonej ok.  500 metrów ,,dolnej bramy” do małego przedsionka, a stąd wąskie przejście prowadzi do ,,Sali szerokiej”, której strop, jak i następnej ,,Sali długiej”, podparty jest filarami o przekroju kwadratowym. W dalszym ciągu ukazuje dziedziniec z obejściem; za dziedzińcem pięć cel na posągi króla. Miejsce święte (sacrosanctum) jest skromne i niepozorne; kapłani dostawali się do niego krótszą drogą. Kilka świątyń tej epoki wykazuje wzajemne znaczne pokrewieństwo: ogrom mas murów w stosunku w stosunku do małych przestrzeni wolnych i zasadę rozplanowania pomieszczeń. Natomiast już w V dynastii, tj. pod koniec epoki Memfis, masy murów ustępują nieco wolnym przestrzeniom, a w miejsce graniastych pojawiają pierwsze słupy z głowicami.
 
A - podstawa piramid
B – korytarz
C – dziedziniec
D – cele na posągi króla
E – miejsce święte
F – wejście dla kapłanów

A – dziedziniec
B – sala modłów
C – miejsce najświętsze

Dopiero w okresie  tebańskim wykształca się typ świątyni i ustala z nieznacznymi odchyleniami na długie wieki. Świątynia tych czasów stanowi nadal zamkniętą na zewnątrz całość. Front tworzą da pylony, tj. przysadziste wierze w kształcie ostrosłupów ściętych, połączonych grubym murem, w którym mieścił się prostokątny otwór bramy (świątynia boga Chonsu w dawnych Tebach). Za pylonami mieścił się dziedziniec, otoczony z trzech stron podcieniem wspartym na dwóch rzędach kolumn, skąd dostajemy się do Sali modłów, przeznaczonej tylko dla wybranych. Do miejsca ,,najświętszego” mieli dostęp tylko wyżsi kapłani. Po bokach celi bóstwa i za nią rozmieszczono małe przeważnie izby na mieszkania kleru, służby, uczniów, skarbce, składy i archiwa. Czterokolumnowa sala na osi budowli była miejscem zebrań starszyzny kapłańskiej.
 
Esneh Front Świątyni
Z czasem świątynie rozrastały się, ilości pomieszczeń zwiększała się, szczególnie wzrastały wymiary dziedzińców i sal modłów. Świątynia Amona w Karnaku posiada salę, której strop wsparty jest 134 słupami. Świątynia ta jest fragmentem kompleksu, wznoszonego przez Kika pokoleń. Późniejsza świątynia w Luksorze posiada salę modłów o 32 kolumnach, dwa  ogromne dziedzińce z podcieniami, połączone krytym chodnikiem kolumnowym o ścianach pokrytych scenami z życia Farona Tut-ankh-Amona.
Istnieją także świątynie skalne, podobne do grobowców skalnych, przykładami takich świątyń są Abu Simbel, Medinet Habu. Składają się one zazwyczaj z paru pomieszczeń, niezbyt szerokich, wykutych jedno za drugim w litej skale. 

Niektóre świątynie z epoki saickiej mają odmienny układ, pozostający pod wpływem greckim: miejsce pylonów zajmuje przewiewny przedsionek kolumnowy. Sala modłów zamknięta jest nadal murem od strony dziedzińca, ale tylko do pewnej wysokości. Kolumny przenikają się tu z murem w sposób niezbyt logiczny. Świątynia w Esneh nie posiada w ogóle frontowego dziedzińca. Wreszcie w okresie tym małe świątynie upodobniają się do otwartych pawilonów, zachowując jedynie tradycyjne kolumny i płaski dach. Widać tu, że wpływy obce nie mogły wyrugować całkowicie formy narodowe.

Nie tylko wnętrza świątyń odznaczały się monumentalną koncepcją planu i bogatą ornamentyką ścian. Otoczenie ich było również starannie zaprojektowane.  Dla uświetlenia pochodów obrzędowych do ważniejszych świątyń wiodły aleje kamiennych sfinksów, leżące lwy z głowami ludzi lub baranów. Plac przed świątynią akcentował zazwyczaj obelisk, obeliski ozdobione scenami figuralnymi i napisami, pojawiły się już w XXI w. p.n.e.