czwartek, 18 kwietnia 2013

Adolf Loos Looshaus – dom towarowy Goldmann & Salatsch przy Michaelerplatz w Wiedniu – 1909-1911



Adolf Loos Looshaus – Dom przy Michaelerplatz - dom towarowy Goldmann & Salatsch w Wiedniu – 1909-1911

 

Najsłynniejszy budynek zaprojektowany przez Adolfa Loosa znajduje się w centrum Wiednia, w widocznym miejscu przy Michaelerplatz, naprzeciw cesarskiego pałacu Hofbug. Architektoniczny rozwój Michaelerplatz przez wieki kształtował upodobania wiedeńczyków. Loos na nowo zaprojektował i zdefiniował obecną przestrzeń miejską, realizując ten dom towarowy z męską odzieżą Goldman i Salatsch.


 
Gdy Leopola Goldman i Emanuel Aufricht, właściciele firmy  Goldman i Salatsch, kupili w kwietniu 1909 roku działkę na placu, ogłosili konkurs dla dziewięciu wybranych architektów. Loosa zaproszono, ale odmuwił udziału twierdząc, że konkursy są ,,rakiem” niszczącym architekturę. Konkurs jednak nie przyniósł rozstrzygnięcia, zamówienie otrzymał Loos.
Budynek składa się z czterech górnych pięter mieszkalnych, raz trzech dolnych przeznaczonych na prowadzenie firmy. Po raz pierwszy zastosowano zasadę ,,Raumplan”(przestrzennego zróżnicowania poszczególnych pomieszczeń poprzez  zastosowanie ich różnej wysokości)na taką skalę. Dom jest stalowo betonowo konstrukcją ze zmiennymi podziałami  przestrzeni wewnętrznej, bez wznoszenia ścian nośnych. Stalowo-betonowa rama spina witrynę sklepową od strony Michaelerplatz (14,13 metra), podzieloną czterema marmurowymi kolumnami.

Trzy elewacje od strony Herrengasse, Michaelerplatz i Kohkmarkt zostały podzielone na dwie części. Dolna – komercyjna część budynku – została wyłożona zielonym marmurem Cipollino pochodzącym z greckiej wyspy Eubei, zaś górną wykończono gładkim tynkiem. Używając różnych materiałów Loos zaznaczył różne funkcje budynku, wykorzystywanego do celów
publicznych i prywatnych. Właśnie wygląd górnych pięter doprowadził do wybuchu skandalu, w wyniku którego nadzór budowlany zatrzymał budowę we wrześniu 1910 roku. ,,Brak ornamentu” na domu został napiętnowany, a sam budynek był porównywany do ,,spichlerz” i uznany przez prasę a brzydactwo i obrazę dla Wiednia. Z powodu tego całego zamieszania Loos zaczął cierpieć na rozstrój, żołądkowy. Wybrał się w podróż do Włoch, a podczas jego nieobecności powstał komitet, któremu przewodzili profesorowie Konig i Baumann, którzy podjęli się zaprojektować fasadę dla tak zwanego  Michaelerhaus. Przypadkowo Loos przeczytał o tym w gazecie. Po przyjeździe wygłosił w Sophiensaal przed dwutysięczną publicznością legendarny odczyt ,,Mein Haus am Michaeleplatz” (mój dom przy Michaelerplatz). Jedyny kompromis na który, mogły przystać biuro budowlane i prasa, to zamontowanie w górnej części budynku, przy największych oknach skrzynek na kwiaty z brązu. Taka fasada została zaakceptowana przez urzędników w maju 1912 roku, a architektoniczna dysputa oficjalnie zamknięta. Skrzynki na kwiaty wisiały tylko przez krótki czas, Loos i mistrzowie budownictwa nie chcieli żadnych upiększeń.


Reliance Building (1894)
Pomimo skandalu, budynek był jedną z pierwszych nowoczesnych realizacji biurowca w Wiedniu. Historycy zwrócili uwagę na inspiracje Loosa pochodzące z Chicago, wskazywano na słynny Reliance Building (1894) zaprojektowany przez Burnhama i Roota jako inspiracja dla okien.






 
Wejście do budynku i klata schodowa zostały wyłożone wysokiej klasy marmurami i lustrami. Na dole znadował się dział sportowy i odbywała się sprzedaż detaliczna, a ekskluzywne krawiectwo mieściło się na półpiętrze urządzonym w stylu angielskiego klubu.